Do tej pory napisano już wiele na temat wzorca rasy CAO, więc nie będę się powtarzać i jeszcze raz o tym rozprawiać. Odczuwam zaś potrzebę wypowiedzenia swojego zdania popartego doświadczeniem hodowlanym, jak wzorzec rasy ma się do rzeczywistości.

Azjaty znamy od 1991 roku, pierwszy miot uzyskaliśmy pięć lat później i tak jak większość fascynatów tej rasy nasze oczekiwania były ukształtowane na podstawie rozmów z posiadaczami CAO oraz ubogiej polskiej literatury opisującej tą rasę w samych superlatywach. Jakże nas zaskoczyło, gdy zobaczyliśmy ogromną różnorodność exterieru (w typie, kolorze, wyrazie głowy) widoczną u szczeniąt, nie wspomnę o charakterze, który potrafił krańcowo różnić osobniki z tego samego miotu – od agresji po łagodność, od lekkoatletycznego sportowca po flegmatycznego zawodnika „sumo”. A gdy zaczęliśmy uczestniczyć w wystawach to nasz zmysł orientacji w tej rasie zaznał prawdziwego szoku. Okazuje się po dziś dzień, że u tego samego eksperta w każdej klasie ( a jest ich przynajmniej sześć), dostaje pierwsze miejsce osobnik w diametralnie innym typie. Gdyby to miało być wyznacznikiem tego, jakie psy należy hodować to po każdej niemal tego typu imprezie wypadałoby rozdać swoje psy i zakupić nowe. Do dziś pamiętam jak po wygranej właściciele z dumą wychwalali swoje zwierzęta tłumacząc, że ich zwierzęta są najlepsze, co często nie miało odzwierciedlenia na kolejnych wystawach. Dziś myślę, że każdy zainteresowany tą rasą musi zaakceptować i zrozumieć kilka istotnych faktów dotyczących tej rasy. Mianowicie:

1. Różnorodność dominujących cech charakteru gdyż mogą być:
a) silnie agresywne, nieufne, czujne – coraz rzadziej spotykane.  
b) pewne siebie, agresywne selektywnie w zależności od stopnia zagrożenia
– dla mnie bardzo pożądany charakter.
c) spokojne, ufne, dalekie od agresji – bardzo często spotykane, dobre na wystawy.
d) bojaźliwe, nieufne.

2. Różnorodność dominujących cech temperamentu:
a) aktywny, żywo reagujący na bodźce zewnętrzne.
b) zaspany, flegmatyczny ( jak wybuchnie bomba dopiero się pobudza).
c) narzucający się, zawsze blisko swojego pana.
d) trzymający na dystans, sam nie przyjdzie jak go nie poproszą.

3. Różne stopnie pojętności:
a) pies jest na każde skinienie, bacznie obserwuje przewodnika, stara się być przedłużeniem człowieka, chce realizować oczekiwania swojego pana. Pójdzie za swoim stadem nawet, gdy pogorszy się jego byt.
b) pies żyje w ludzkim stadzie, ale przejawia mało inicjatywy, dość często nie słucha poleceń, gdy jest mu to nie na „łapę” nie chce robić tego, co powinien, po prostu jest na swój sposób inteligentny i samolubny.
c) zamknięty w sobie,  żyjący w swoim świecie, trudno do niego dotrzeć.

4. Różne zamiłowania do pracy:
a) pies „wojownik” – chętnie poddający się tresurze do walk. Myślę, że jest to dominująca inklinacja w tej rasie i często bez udziału człowieka potrafi się wzmagać. ( zdecydowana większość hodowli na wschodzie Europy i Azji marzy o wyhodowaniu Champ. walk). Psy z takim zamiłowaniem są na ogół nie agresywne wobec ludzi.
b) pies stróżujący – mam tu na myśli zmysł dostrzegania zagrożenia oraz alarmowania głośnym rykiem, szczekaniem, ale pies nie chce konfrontacji siłowej, dąży raczej do wyciągnięcia swojego pana z domu lub odstraszenia obcego.
Ale gdy właściciel wyjdzie pies przestaje się starać być groźnym.
c) pies strużująco obronny – potrafi, chce, nie unika konfrontacji, ugryzie, gdy ktoś obcy wejdzie na jego teren lub weźmie coś, co należy do jego rodziny. Szczególnie zajadły przy ochronie małych dzieci. Gdy przy nim pan wpuści obcą osobę, będzie ją bacznie obserwował, nie odstąpi na krok. W razie rzeczywistego zagrożenia na pewno zaatakuje. Takie psy są bardzo poszukiwane.

Konkluzja tego tematu jest następująca:

Biorąc azjatę do domu zaakceptuj fakt swego rodzaju ryzyka. W charakterze twojego psa może być tylko część tego, co piszą w samych superlatywach o tej rasie ( super pies, pies z legend itp.). Obok bardzo pożądanych cech charakteru i eksterieru otrzymasz i to drugie. Dlatego zanim podejmiesz decyzje o nabyciu azjaty „ wyrób sobie smak”. Obejrzyj bogactwo eksterieru oraz dostrzeż różnice w charakterze. Wybierz to, czego najbardziej potrzebujesz, a nie to, co jest akurat pod ręką. Zrozum, że u psów pierwotnych w tym samym miocie mogą urodzić się krańcowo różne szczenięta. Rolą hodowcy jest hodowanie poparte gruntowną wiedzą i doświadczeniem, choć nie brak tu elementu ryzyka.